Strona głównaW dzisiejszych czasach produkty z tworzyw sztucznych otaczają nas z każdej strony, można śmiało powiedzieć, że są dosłownie wszędzie. Wykorzystuje się je we wszystkich gałęziach przemysłu i na każdym etapie codziennego życia. A mimo tego mało kto zastanawia się z jakiego tworzywa są one wykonane, jak można to sprawdzić i co to właściwie oznacza.
Oznaczenia tworzyw sztucznych – ramy prawne
Obecnie, na wszystkich plastikowych opakowaniach i innych produktach dostępnych w Polsce i Unii Europejskiej można znaleźć oznaczenia rodzaju tworzywa, z którego są one wykonane. W naszym kraju zwyczaj ten jest regulowany przez Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 3 września 2014 w sprawie wzorów oznakowania opakowań.
Oznaczenia znaleźć można najczęściej na spodzie opakowania i zawarte są w nich ważne informacje, opisane poniżej.
7 rodzajów tworzyw sztucznych, czyli oznaczenia plastiku, które warto poznać
Przyglądając się się opakowaniom wykonanym z tworzywa można na nich zauważyć symbol trójkąta składającego się ze strzałek, z numerem w środku i literowym skrótem, oznaczający nazwę substancji, z którego dany przedmiot jest wykonany. Oznaczenie występuje zwykle na spodzie produktu lub w innym nie rzucającym się w oczu miejscu. Symbole te, czyli kody recyklingu tworzyw sztucznych wskazują na 7 rodzajów najczęściej wykorzystywanych tworzyw.
1 – PET – czyli politereftalan etylenu
Rodzaj plastiku szeroko wykorzystywany przy produkcji butelek na napoje, folii, opakowań na żywność. Oprócz zastosowania w branży spożywczej tworzywo to można też naleźć w tekstylnych włóknach (np. w ubraniach z polaru). Opakowań wykonanych z PET nie należy używać wielokrotnie (czyli np. nie powinno się myć i ponownie napełniać butelek z tego tworzywa), ze względu na to, że mogą wtedy wydzielać więcej cząstek mikro plastiku, niż wtedy, gdy są nowe. Jest to też powodem, dlaczego woda w butelkach z PET ma termin ważności – to nie płyn w butelce się psuje, to tworzywo wykorzystane do produkcji butelek zaczyna z biegiem czasu uwalniać większe ilości mikro plastiku niż nowa butelka. Nie należy ich także wystawiać długotrwałe działanie promieni słonecznych i wysokich temperatur.
Politereftalan etylenu nadaje się do recyklingu i w jego trakcie jest przekształcany m.in w włókna tekstylne, wykorzystuje się go też do produkcji mebli, części samochodowych, czy dywanów.
2 – HDPE – polietylen wysokiej gęstości
Dzięki swojej charakterystyce (wyższa gęstość), HDPE zalicza się do tworzyw sztucznych, które można użyć w wymagających zastosowaniach – jak na przykład pojemniki na żywność wielokrotnego użytku (muszą wytrzymywać mycie w zmywarce) czy nakrętki do napojów gazowanych. Używa się go także w butelkach do mleka i soków, kanistrach, deskach do krojenia, barierach drogowych, zabawkach czy rurach odpornych na chemikalia i korozję. HPDE nadaje się do recyklingu, po ponownym przetworzeniu produkuje się z niego rury, butelki na detergenty czy meble ogrodowe.
3 – PVC – Polichlorek winylu
PVC, (nazywane też w Polsce PCV) jest tworzywem, które dzięki swojej trwałości, wysokiej odporności na warunki atmosferyczne, chemikalia, wodę czy promieniowanie UV ma szerokie zastosowanie w różnych gałęziach przemysłu.
Wykorzystuje się je między innymi do produkcji izolacji przewodów elektrycznych, stolarki okiennej (kto kiedyś nie marzył, aby mieć nowoczesne okna PCV – teraz wypierane przez ramy drewniane), do rur, płyt gramofonowych, produkcji wykładzin podłogowych, strzykawek i wielu innych popularnych zastosowań. Od swoich poprzedników wyróżnia się tym, że nie jest wykorzystywane do produkcji opakowań na żywność, ponieważ zawartość plastyfikatorów i stabilizatorów sprawia, że nie jest to wskazane dla zdrowia.
Polichlorek winylu nadaje się do recyklingu, ale jest on bardziej skomplikowany niż recykling produktów z PET czy opakowań HDPE. Dzieje się tak ze względu na różnorodne dodatki do tego tworzywa, oraz fakt używania go w przemieszaniu z innymi materiałami, np. z metalami w kablach. Dodatkowo produkty z PVC wydzielają w procesie spalania wydzielają toksyny co utrudnia ich recykling. Tak więc powtórne wykorzystanie PVC wymaga zaawansowanej technologii oraz systemu zarządzania odpadami.
4 – LDPE – Polietylen niskiej gęstości
Jest to jedno z tworzyw sztucznych najczęściej wykorzystywane w produkcji opakowań i w zastosowaniach konsumenckich. Dzięki swoim cechom: elastyczności, odporności na rozciąganie, odporności chemicznej ma szeroki wachlarz zastosowań. LDPE może też być przezroczyste co jest istotne dla zastosowań opakowaniowych. Uznawane jest również za całkowicie obojętne fizjologiczne a to sprawia, że znajduje zastosowanie także w przemyśle farmaceutycznym , kosmetycznym i do pakowania żywności.
Polietylen niskiej gęstości jest tańszy nie powinien być poddawany na działanie wysokich temperatur, dlatego chociaż wykorzystuje się go produkcji pojemników do przechowywania żywności, nie powinna ona być w nich podgrzewana, ani poddawana działaniu mikrofal. Do takich zastosowań lepiej nadaje się HDPE czy polipropylen.
LDPE także podlega recyclingowi, wytwarzane są z niego wtedy worki na śmieci, torby na zakupy (popularne “reklamówki”), doniczki czy podstawki, wykorzystuje się go też do produkcji rur.
5 – PP – Polipropylen wielokrotnego użytku
Wraz z polietylenem wysokiej gęstości (HDPE) polipropylen jest uważany za jedno z dwóch najbezpieczniejszych dla ludzkiego zdrowia tworzyw. Dzięki temu jest powszechnie stosowany do pakowania żywności, w opakowaniach plastikowych wielokrotnego użytku (można podgrzewać w nim jedzenie w mikrofalówce). Używa się go także w innych branżach, m.in. motoryzacyjnej – do osłon silników, elementów wykończenia. W branży medycznej służy do produkcji strzykawek i jednorazowych akcesoriów, choć gdy trzeba, można go też dezynfekować (obojętność chemiczna). Dzieciom polipropylen służy w postaci zabawek a w przemyśle tekstylnym wytwarza się z niego liny i różne materiały.
Polipropylen nadaje się i jest ceniony w recyklingu – przekształcony w granulat może być ponownie wykorzystywany bez utraty swoich właściwości. Nakrętki od napojów, które często wykonuje się z PP, są tego przykładem – to dlatego organizuje się ich zbiórki, a od niedawna muszą być na stałe przymocowane do butelek – recyklerom zależy na ich ponownym przetwarzaniu
6 – PS – Polistyren
Chociaż polistyren ma wiele różnych zastosowań – np. do elementów sprzętu AGD czy sztucznej biżuterii, to najlepiej znany jest w swojej spienionej postaci, czyli jako styropian (EPS). Dzięki dobrej izolacji termicznej wykorzystuje się go na przykład w ocieplaniu budynków. Do niedawna, styropian był też szeroko wykorzystywany do naczyń jednorazowego użytku, pojemników na wynos czy jednorazowych kubków do wydawania gorących napojów, teraz jest wypierany przez inne, bezpieczniejsze i lepiej nadające się recyklingu tworzywa. Wiadomo też, że polistyren nie powinien być wykorzystywany do kontaktu z żywnością, szczególnie gorącą, bo wydziela wtedy szkodliwe dla zdrowia związki chemiczne. Produkty z PS nie nadają się też do ponownego wykorzystania.
Ponowne przetwarzanie polistyrenu jest możliwe, ale ze względu na swoją specyfikę i zastosowanie (jest to materiał kruchy, lekki i często zanieczyszczony – np. resztkami jedzenia), możliwości recyklingu EPS są ograniczone i jest on opłacalny dopiero przy dużych ilościach. Przetwarza się natomiast inne rodzaje polistyrenu takie jak GPPS i HIPS.
7 – Inne (Other)
W tej grupie ujęte są, jak sama na nazwa wskazuje wszystkie tworzywa nie ujęte w grupach 1 – 6. Zalicza się tu na przykład Poliamid (nylon) czyli PA, poliwęglan (PC), poliuretan (PU) czy akrylonitryl-butadien-styren (prościej zapamiętać jego skrótową nazwę ABS).
Grupa 7 jest bardzo zróżnicowana, obejmując zarówno pojedyncze tworzywa, jak i różne ich mieszanki. Materiały z tej grupy uznaje się zwykle za szkodliwe dla zdrowia i niewskazane do kontaktu z żywnością, choć zalicza się tu np. Tritan, czyli plastik używany w nowoczesnych wielorazowych butelkach na napoje, który jest obojętny dla zdrowia i stanowi alternatywę dla szkła.
Pomimo tego, że niektóre z tworzyw sztucznych w tej grupie mają potencjał do recyklingu (np. ABS czy poliwęglan) to zwykle kończą one jako plastiki niesegregowane i lądują na wysypiskach czy w spalarniach odpadów.
Czy istnieje mniej bezpieczny i bardziej bezpieczny plastik?
Tak zadane pytanie jest dużym uproszczeniem – wszystkie tworzywa, właściwie wykorzystywane mają swoje zastosowanie, w którym ich właściwości pozwalają na bezpieczne wykorzystanie.
Można jednak przyjąć, że dla ludzkiego zdrowia i środowiska najbezpieczniejsze się plastiki oznaczone symbolami 2 i 5 – czyli HDPE i PP. PET też jest bezpiecznym dla ludzi tworzywem, ale fakt, że produktów tych jest bardzo dużo i nie nadają się one do ponownego używania oraz nie powinny być wystawiane na wysokie temperatury czy światło słoneczne sprawia, że nie jest to rodzaj plastiku, który powinien być tak szeroko wykorzystywany jak obecnie (ze względu na niską cenę).
W życiu codziennym powinno się natomiast unikać częstych kontaktów z produktami wykonanymi z PCV (numer 3) oraz z polistyrenem (6) i przeważającą większością tworzyw z grupy 7. Całkowite odizolowanie się od nich jest naturalnie niemożliwe, ale nie powinniśmy ich używać np. do przechowywania gorących napojów, przemyśle spożywczym czy w opakowaniach plastikowych.
Pozostałe oznaczenia plastiku – co jeszcze mówią nam symbole na opakowaniach tworzyw sztucznych?
Powyższe symbole na opakowaniach i produktach z tworzyw to nie jedyne oznaczenia, jakie można na nich zobaczyć. Napotkać można też:
- Dwie zielona i biała, łączące się w okręgu: symbol, który wiele osób przyjmuje jako znak, że opakowanie nadaje się do recyklingu, choć to nie do końca prawda. Zielony punkt, bo tak nazywa się ten znak, oznacza, że producent uiścił opłatę za wtórne przetworzenie, do krajowej organizacji odzysku opakowań.
- Trzy strzałki ułożone w kształt trójkąta: to właśnie ten znak wskazuje na rodzaj plastiku, który nadaje się do recyklingu.
- Logo produkcji ekologicznej – liść złożony z gwiazdek: wskazuje on konsumentom, że produkt spełnia oczekiwania wobec metod produkcji, transportu, przetwarzania i przechowywania o charakterze ekologicznym
- Znak CE („Conformité Européenne”): wskazuje, że producent opakowania spełnił wszystkie wymogi potrzebne, by móc zaświadczyć, że produkt został wytworzony zgodnie z przepisami Unii Europejskiej i normami związanymi z bezpieczeństwem użytkowania.
Oznaczenia plastiku – podsumowanie – czyli dlaczego oznaczenia na opakowaniach i produktach są ważne?
Symbole na opakowaniach, plastikowych butelkach i innych elementach wykonanych z tworzywa mają znaczenie nie tylko dla konsumentów, ale też w całym procesie gospodarki odpadami.
W życiu codziennym – w domu czy na zakupach pozwalają dowiedzieć się czy każde opakowanie jest bezpieczne dla zdrowia i dla produktu, który się w nim znajduje. Konsumenci, sprawdzając symbole na plastikowych opakowaniach dowiadują się, czy nadają się one do ponownego użytku, jak zachowują się pod wpływem ciepła, czy powinny być wykorzystywane do produktów spożywczych (przecież niektóre tworzywa mogą wydzielać toksyny!) oraz o możliwości ich recyklingu. Taka wiedza jest przydatna dla świadomego konsumenta, którego interesuje nie tylko jakość kupowanych produktów, ale też to, jaki wpływ ma na niego ich opakowanie, i czy później produkty i opakowania nadają się do recyklingu.
Oznaczenia na opakowaniach i produktach pełnią też ważną rolę w procesie recyklingu. Dzięki właściwym symbolom, produkty i opakowania z tworzyw sztucznych mogą zostać lepiej posegregowane, co ułatwia ich recycling. Dzięki temu, więcej odpadów może być przetworzonych, co o zmniejsza zużycie pierwotnych materiałów i zasobów naturalnych (np. ropy naftowej przy produkcji tworzyw sztucznych).
Dlatego od teraz warto sprawdzać symbole na plastikowych opakowaniach i produktach – zarówno na pojemnikach do przechowywania żywności, naczyniach jednorazowych i wielokrotnego użytku, czy na dietach pudełkowych. Wiedza ta pozwoli na wybór opakowania, które jest lepsze dla naszego zdrowia, może być ponownie wykorzystane lub nadaje się do recyklingu.
